„Con đi giày vào nhé.“ – Không phản ứng. „Lại ăn cơm ngay nào.“ – Con bạn vẫn chơi tiếp. Hoặc con nhìn bạn và làm đúng điều ngược lại.

Nhiều bố mẹ gặp những tình huống như vậy và tự hỏi: Tại sao con mình cứ không nghe lời? Con làm thế có phải cố ý không?

Trong đa số trường hợp là không. Đặc biệt trong giai đoạn từ 2 đến 6 tuổi, trẻ thường vẫn thấy khó hợp tác – không hẳn vì con không muốn, mà vì nhiều việc con chưa thể làm một cách ổn định. Sự chú ý, khả năng kiểm soát xung động và điều hòa cảm xúc phát triển dần dần, và mỗi trẻ có tốc độ phát triển riêng.

Vì sao việc hợp tác lại khó với trẻ

Từ góc nhìn của người lớn, một lời nhờ vả có vẻ đơn giản. Nhưng với con bạn, đằng sau đó là nhiều bước.

Ví dụ, để con dọn đồ chơi, con cần:

  • dừng việc đang làm
  • hiểu lời bạn nói và nhớ điều đó
  • gác lại mong muốn của bản thân
  • bắt đầu làm nhiệm vụ
  • kiên trì cho đến khi xong

Những kỹ năng này phát triển trong nhiều năm và ở lứa tuổi chập chững biết đi và mẫu giáo vẫn chưa hoàn thiện.

Những điều ở độ tuổi này thường là bình thường

Nhiều hành vi có thể khiến bố mẹ bực bội trong sinh hoạt hằng ngày, nhưng vẫn có thể là một phần phát triển bình thường. Ví dụ khi con bạn:

  • đang chơi thì có vẻ như không nghe thấy lời nhắc
  • cần được nhắc đi nhắc lại nhiều lần
  • phản ứng bằng một câu „Không“ rõ ràng
  • muốn tự quyết định hơn
  • đang mặc đồ thì bỗng làm việc khác
  • hôm nay làm theo quy tắc nhưng hôm sau lại quên

Điều đó không tự động có nghĩa là con bạn không nghe lời. Thường là vì lúc đó sự chú ý của con đang ở chỗ khác, hoặc con chưa làm được việc ngắt một xung động một cách ổn định. Những kỹ năng này cần được luyện dần – với thời gian, sự chấp nhận sai sót và những trải nghiệm tích cực khi con làm được.

Vì sao đôi khi trẻ làm đúng điều ngược lại

Đặc biệt trong giai đoạn 2 đến 4 tuổi, nhu cầu tự lập tăng lên. Con bạn ngày càng cảm nhận mình là một cá thể độc lập với mong muốn riêng và muốn thử điều đó trong cuộc sống hằng ngày.

Nhiều trẻ muốn:

  • tự quyết định
  • tự thử làm mọi thứ
  • thực hiện ý tưởng của mình
  • có ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày

Vì vậy, một câu „Không“ thường không phải là: „Con muốn chọc tức bố/mẹ“, mà đúng hơn là: „Con muốn tự quyết.“

Ngay cả trẻ mẫu giáo lớn hơn cũng thường xuyên thử giới hạn. Qua đó, trẻ tích lũy kinh nghiệm về giới hạn của bản thân ở đâu và những giới hạn nào áp dụng cho người khác. Đây là một phần của phát triển xã hội và giúp trẻ ngày càng hiểu tốt hơn về quy tắc và sự tôn trọng người khác.

Điều gì có thể giúp trẻ hợp tác dễ hơn

Trẻ thường làm theo yêu cầu tốt hơn khi yêu cầu rõ ràng, dễ nắm và phù hợp với khả năng.

Ví dụ, có thể hữu ích như:

  • hướng dẫn ngắn gọn và rõ ràng
  • thu hút sự chú ý của con trước khi bạn nói
  • mỗi lần chỉ một việc
  • cho con đủ thời gian để phản ứng
  • duy trì các thói quen hằng ngày càng ổn định càng tốt
  • nhận ra và ghi nhận khi hai bên phối hợp tốt

Thay vì:

„Dọn phòng ngay đi!“

thường sẽ hiệu quả hơn nếu nói:

„Con vui lòng nhặt các khối xếp hình bỏ vào hộp trước nhé.“

Những việc nhỏ, cụ thể thường dễ để trẻ hiểu và làm theo hơn.

Khi con đang chơi mà không phản ứng

Khi chơi tập trung, trẻ cần rất nhiều chú ý. Đặc biệt với trẻ nhỏ, việc đang tập trung mà phải dừng lại ngay để chuyển sang việc khác thường rất khó.

Vì vậy, thường sẽ giúp hơn nếu:

  • báo trước việc sắp chuyển sang hoạt động khác
  • xuống ngang tầm mắt với con
  • gọi tên con
  • chờ một chút đến khi bạn có được sự chú ý của con

Như vậy con có cơ hội chuẩn bị cho sự chuyển đổi.

Con có phải luôn nghe lời ngay lập tức không?

Không. Trẻ được phép có mong muốn, cảm xúc và ý kiến riêng. Mục tiêu không phải là vâng lời mù quáng, mà là sự hợp tác ngày càng ổn định và đáng tin cậy.

Tất nhiên có những tình huống con cần phản ứng ngay – ví dụ khi tham gia giao thông hoặc khi có nguy hiểm khác. Còn trong sinh hoạt hằng ngày, việc hợp tác có thể được học dần từng bước.

Những điều thường không giúp nhiều

Trong cuộc sống gia đình căng thẳng, rất dễ xảy ra việc những lời nhờ vả ngày càng bị lặp lại nhiều lần hoặc nói to hơn.

Về lâu dài, việc hợp tác thường bị cản trở bởi:

  • lặp đi lặp lại liên tục
  • đe dọa
  • tranh luận dài dòng khi con đang bùng nổ cơn tức giận
  • đưa ra nhiều yêu cầu cùng lúc
  • kỳ vọng mà con chưa thể đáp ứng

Cấu trúc rõ ràng, ranh giới nhất quán và một tấm gương gần gũi, làm được thường giúp nhiều hơn là liên tục đưa ra thêm yêu cầu.

Khi nào bạn nên chú ý kỹ hơn?

Hãy trao đổi với phòng khám nhi của bạn nếu con:

  • lâu dài hầu như không hiểu các yêu cầu
  • so với bạn cùng tuổi gặp khó khăn rõ rệt hơn trong việc hợp tác
  • ngay cả khi yên tĩnh cũng hầu như không thể tập trung chú ý
  • phản ứng rất bốc đồng và vì thế sinh hoạt hằng ngày bị ảnh hưởng nặng nề
  • đồng thời có các dấu hiệu bất thường về ngôn ngữ, phát triển hoặc hành vi xã hội

Không phải trẻ nào hay không hợp tác cũng cần được đánh giá chẩn đoán. Nhưng nếu các khó khăn kéo dài và rõ rệt, hoặc ảnh hưởng mạnh đến cuộc sống hằng ngày của gia đình, thì việc được bác sĩ nhi khoa đánh giá có thể là hợp lý.

Sự hợp tác được xây dựng từng bước một

Khả năng hợp tác phát triển cùng với ngôn ngữ, tính tự lập và khả năng kiểm soát bốc đồng. Những kỳ vọng rõ ràng, giới hạn đáng tin cậy và đủ thời gian để luyện tập sẽ giúp con bạn ngày càng biết hợp tác tốt hơn với người khác.

Bình tĩnh hơn trong sinh hoạt gia đình hằng ngày

Với tio App, bạn nhận được thông tin phù hợp theo độ tuổi về phát triển, hành vi và nuôi dạy trẻ ở giai đoạn trẻ nhỏ. Nhờ vậy, bạn hiểu rõ hơn những hành vi nào là điển hình theo lứa tuổi và có thể đồng hành cùng sự phát triển của con từng bước một.