Con bạn đột nhiên cắn một bạn khác, đánh bạn hoặc lăn ra sàn gào khóc vì phải mặc áo khoác? Những tình huống như vậy có thể khiến cha mẹ hoang mang – và đôi khi cũng bị đẩy đến giới hạn.

Trong khoảng từ 1,5 đến 4 tuổi, những cơn bùng nổ cảm xúc mạnh và hành vi bốc đồng là một phần phát triển bình thường ở nhiều trẻ. Điều đó không tự động có nghĩa là con bạn hung hăng hoặc bạn đã làm sai điều gì. Con bạn mới đang học cách hiểu những cảm xúc mạnh và dần dần tự điều chỉnh.

Vì sao trong giai đoạn tự lập lại hay có cơn ăn vạ?

Trong giai đoạn tự lập, con bạn khám phá “ý muốn” của riêng mình và ngày càng cảm nhận mình là một cá nhân độc lập. Con muốn tự quyết định, tự thử và được tham gia lựa chọn – nhưng lại chưa chịu được cảm giác bực bội và thất vọng tốt như người lớn.

Cảm xúc mạnh đã xuất hiện, còn kiểm soát xung động và tự điều chỉnh thì phải trưởng thành dần dần. Vì vậy, nhiều trẻ ở độ tuổi này đôi khi phản ứng bằng:

  • la hét hoặc khóc
  • đánh hoặc cắn
  • ném đồ vật
  • lăn ra sàn
  • chạy đi hoặc trốn đi

Với người lớn, phản ứng đó đôi khi có vẻ “quá mức”. Nhưng với con bạn, ngay lúc đó tình huống có thể thực sự quá sức. Có trẻ xả căng thẳng ra ngoài rất ồn ào, có trẻ lại thu mình hoặc cố gắng thoát khỏi tình huống.

Ở độ tuổi này, điều gì thường vẫn là bình thường?

Nhiều trẻ thỉnh thoảng có:

  • cơn ăn vạ vì những lý do nhỏ
  • phản đối mạnh khi bị đặt giới hạn
  • đánh hoặc cắn do quá tải
  • khó khăn khi chia sẻ hoặc chờ đợi
  • chuyển nhanh giữa giận dữ và vui vẻ
  • rất bực khi làm không được

Những phản ứng như vậy thường xảy ra nhiều hơn khi con bạn mệt, đói, ốm hoặc bị kích thích quá mức. Lúc đó, con càng khó sử dụng những kỹ năng tự kiểm soát mà mình đã phát triển.

Vì sao cắn hoặc đánh không tự động có nghĩa là “cố ý xấu”

Trẻ nhỏ thường hành động theo bốc đồng. Trẻ không nhất thiết muốn làm đau người khác một cách có ý thức, mà đang phản ứng với một trạng thái bên trong mà trẻ chưa biết diễn đạt theo cách khác.

Ví dụ, một trẻ có thể đánh hoặc cắn vì:

  • bực bội hoặc quá tải
  • cảm thấy bị dồn ép
  • muốn tiếp xúc, nhưng chưa tìm ra cách phù hợp
  • chưa thể nói thành lời nhu cầu và cảm xúc của mình

Điều đó giúp giải thích hành vi – nhưng không có nghĩa là bạn phải cho phép. Quan trọng hơn việc đổ lỗi là giúp con bạn hiểu những giới hạn nào được áp dụng và cách để dần dần thể hiện cảm xúc theo cách khác.

Bạn có thể phản ứng thế nào khi con đánh hoặc cắn?

Không phải tình huống nào cũng có thể phòng tránh. Phản ứng bình tĩnh và rõ ràng sẽ giúp con bạn thoát khỏi trạng thái quá tải. Sự hỗ trợ này còn được gọi là điều hòa cùng (Ko-Regulation).

Trong tình huống đó, bạn có thể:

  • cố gắng giữ bình tĩnh nhất có thể
  • dừng ngay việc đánh, cắn hoặc ném đồ
  • bảo vệ bản thân và những trẻ khác
  • nói ngắn gọn điều bạn nhận thấy: „Con đang rất giận.“
  • đặt ra một giới hạn rõ ràng: „Mẹ/Bố không cho phép con đánh.“
  • cố gắng ở bên con cho đến khi con bình tĩnh lại

Những giải thích dài thường ít giúp ích trong lúc con đang nổi cơn ăn vạ dữ dội. Chỉ khi con đã bình tĩnh và có thể giao tiếp lại, hai bạn mới nên nói về chuyện đã xảy ra.

Điều gì giúp cơn ăn vạ xảy ra ít hơn?

Nhiều trẻ có lợi khi có:

  • lịch sinh hoạt hằng ngày ổn định
  • ngủ đủ giấc
  • bữa ăn đều đặn
  • được báo trước khi chuyển hoạt động hoặc có thay đổi
  • lựa chọn phù hợp với lứa tuổi: „Áo khoác đỏ hay xanh?“
  • những từ đơn giản để diễn tả cảm xúc và nhu cầu

Con bạn càng học tốt cách diễn đạt nhu cầu và cảm xúc của mình, con càng có nhiều cách để đối phó với các tình huống khó khăn.

Khi nào bạn nên chú ý kỹ hơn?

Chỉ riêng những cơn ăn vạ dữ dội thường không phải là lý do để lo. Hãy trao đổi với phòng khám bác sĩ nhi của bạn nếu con bạn:

  • thường xuyên làm bản thân hoặc người khác bị thương nghiêm trọng
  • trong một thời gian dài có các cơn bùng nổ rất thường xuyên và dữ dội bất thường
  • ngoài các cơn ăn vạ hầu như không tìm cách tiếp xúc với người khác hoặc ít hứng thú chơi cùng
  • mất đi những kỹ năng đã đạt được trước đó
  • hành vi này ảnh hưởng nặng nề và kéo dài đến sinh hoạt gia đình hoặc đời sống ở Kita
  • hoặc bạn lo lắng về sự phát triển của con

Ngay cả khi bạn nhận thấy các tình huống này thường xuyên khiến bạn đến giới hạn, việc tìm kiếm hỗ trợ cũng có thể là điều cần thiết.

Cách đồng hành cùng con lâu dài

Trẻ học cách xử lý cảm xúc mạnh mẽ từng bước một. Vì vậy, trẻ cần những người gắn bó đáng tin cậy, vừa coi trọng cảm xúc của trẻ vừa đặt ra giới hạn.

Sẽ hữu ích nếu bạn:

  • gọi tên và công nhận cảm xúc
  • đặt ra giới hạn rõ ràng với hành vi gây đau/ làm tổn thương
  • ghi nhận và khuyến khích hành vi tích cực, hữu ích
  • sau cơn ăn vạ, lại đưa ra sự gần gũi và kết nối
  • không đòi hỏi con phải tự kiểm soát nhiều hơn mức con hiện có thể làm được

Theo thời gian, con bạn sẽ ngày càng học tốt hơn cách chịu đựng bực bội, tìm giải pháp và diễn đạt cảm xúc bằng lời.

Hiểu rõ hơn về sự phát triển của con bạn

Với tio App, bạn nhận được thông tin phù hợp theo độ tuổi về sự phát triển cảm xúc và giai đoạn tự lập. Ngoài ra, bạn còn có hướng dẫn thiết thực cho những tình huống khó khăn trong cuộc sống hằng ngày và có thể hiểu rõ hơn những thay đổi trong hành vi của con bạn theo thời gian.