Twoje dziecko nagle gryzie inne dziecko, uderza cię albo z krzykiem rzuca się na podłogę, bo ma założyć kurtkę? Takie sytuacje mogą niepokoić rodziców – i czasem doprowadzać ich do granic wytrzymałości.

Mniej więcej między 1,5. a 4. rokiem życia silne wybuchy emocji i impulsywne zachowanie u wielu dzieci są częścią prawidłowego rozwoju. Nie oznaczają automatycznie, że twoje dziecko jest agresywne albo że zrobiłeś/-aś coś źle. Twoje dziecko dopiero uczy się rozumieć silne emocje i coraz lepiej je regulować.

Dlaczego w fazie autonomii dochodzi do napadów złości?

W fazie autonomii twoje dziecko odkrywa własną wolę i coraz bardziej doświadcza siebie jako samodzielnej osoby. Chce samo decydować, próbować i współdecydować – ale frustrację i rozczarowanie wciąż znosi jeszcze niezbyt dobrze.

Silne emocje już są, natomiast kontrola impulsów i samoregulacja dopiero stopniowo dojrzewają. Dlatego wiele dzieci w tym wieku czasem reaguje:

  • krzykiem lub płaczem
  • uderzaniem lub gryzieniem
  • rzucaniem przedmiotami
  • rzucaniem się na podłogę
  • uciekaniem lub chowaniem się

Dorosłym taka reakcja czasem wydaje się nieproporcjonalna. Dla twojego dziecka ta sytuacja w tej chwili może naprawdę być przytłaczająca. Niektóre dzieci pokazują to napięcie głośno na zewnątrz, inne raczej się wycofują albo próbują uciec z sytuacji.

Co w tym wieku często jest jeszcze normalne?

Wiele dzieci okresowo pokazuje:

  • napady złości z błahych powodów
  • silny sprzeciw wobec granic
  • uderzanie lub gryzienie z przeciążenia
  • trudności z dzieleniem się lub czekaniem
  • szybkie przejścia między złością a dobrym nastrojem
  • dużą frustrację, gdy coś się nie udaje

Takie reakcje często pojawiają się częściej, gdy twoje dziecko jest zmęczone, głodne, chore albo przebodźcowane. Wtedy jeszcze trudniej mu sięgnąć po już rozwinięte umiejętności samokontroli.

Dlaczego gryzienie lub uderzanie nie oznacza automatycznie złośliwości

Małe dzieci często działają impulsywnie. Nie zawsze chcą świadomie zrobić komuś krzywdę, tylko reagują na stan wewnętrzny, którego nie potrafią jeszcze inaczej wyrazić.

Dziecko może na przykład uderzyć lub ugryźć, ponieważ:

  • jest sfrustrowane lub przeciążone
  • czuje się osaczone
  • szuka kontaktu, ale nie znajduje jeszcze odpowiedniego sposobu
  • nie potrafi jeszcze ująć swoich potrzeb i emocji w słowa

To wyjaśnia zachowanie – ale nie oznacza, że musisz je akceptować. Ważniejsze niż obwinianie jest pokazanie dziecku, jakie zasady obowiązują i jak może z czasem wyrażać swoje emocje inaczej.

Jak możesz zareagować, gdy twoje dziecko uderza lub gryzie?

Nie da się zapobiec każdej sytuacji. Spokojna i jasna reakcja pomaga Twojemu dziecku wyjść z przeciążenia. Takie wsparcie nazywa się też ko-regulacją.

W takiej sytuacji możesz:

  • zachować możliwie spokój
  • od razu zatrzymać bicie, gryzienie lub rzucanie
  • chronić siebie i inne dzieci
  • krótko nazwać to, co widzisz: „Widzę, że jesteś teraz bardzo zły/zła.”
  • postawić jasną granicę: „Nie pozwolę, żebyś bił/biła.”
  • być przy dziecku, na ile to możliwe, aż się uspokoi

Długie wyjaśnienia w trakcie silnego napadu złości zwykle niewiele pomagają. Dopiero gdy dziecko znów jest w stanie rozmawiać, możecie porozmawiać o tym, co się wydarzyło.

Co pomaga, żeby napady złości zdarzały się rzadziej?

Wielu dzieciom pomagają:

  • przewidywalne, stałe rytmy dnia
  • wystarczająca ilość snu
  • regularne posiłki
  • zapowiadanie przejść i zmian
  • wybór dopasowany do wieku: „Czerwona czy niebieska kurtka?”
  • proste słowa na uczucia i potrzeby

Im lepiej Twoje dziecko uczy się wyrażać własne potrzeby i uczucia, tym więcej ma sposobów, by radzić sobie w trudnych sytuacjach.

Kiedy warto przyjrzeć się temu uważniej?

Same silne napady złości zwykle nie są powodem do niepokoju. Porozmawiaj z Waszą poradnią pediatryczną, jeśli Twoje dziecko:

  • regularnie poważnie rani siebie lub innych
  • przez dłuższy czas ma bardzo częste, wyjątkowo gwałtowne wybuchy
  • poza napadami złości rzadko szuka kontaktu z innymi lub ma małe zainteresowanie wspólną zabawą
  • traci umiejętności, które już wcześniej opanowało
  • jego zachowanie na stałe mocno utrudnia funkcjonowanie w rodzinie lub w przedszkolu (Kita)
  • albo martwisz się o jego rozwój

Także wtedy, gdy zauważasz, że te sytuacje regularnie doprowadzają Cię do granic wytrzymałości, warto poszukać wsparcia.

Jak możesz wspierać dziecko długofalowo

Dzieci uczą się radzenia sobie z silnymi emocjami krok po kroku. Potrzebują przy tym zaufanych opiekunów, którzy traktują ich uczucia poważnie, a jednocześnie stawiają granice.

Pomocne jest:

  • nazywanie i uznawanie uczuć
  • stawianie jasnych granic wobec raniących zachowań
  • zauważanie pomocnych zachowań i wzmacnianie ich
  • po napadzie złości znów oferowanie bliskości i poczucia więzi
  • nie wymaganie od dziecka większej samokontroli, niż jest już w stanie osiągnąć

Z czasem Twoje dziecko coraz lepiej uczy się znosić frustrację, znajdować rozwiązania i ubierać emocje w słowa.

Lepiej zrozum rozwój swojego dziecka

Dzięki tio App otrzymasz dostosowane do wieku informacje o rozwoju emocjonalnym i fazie autonomii. Znajdziesz też praktyczne wskazówki na co dzień w trudnych sytuacjach i łatwiej ocenisz zmiany w zachowaniu Twojego dziecka na przestrzeni czasu.