«Βάλε, σε παρακαλώ, τα παπούτσια σου». – Καμία αντίδραση. «Έλα τώρα να φάμε». – Το παιδί σου συνεχίζει απλώς να παίζει. Ή σε κοιτάζει και κάνει ακριβώς το αντίθετο.
Πολλοί γονείς ζουν τέτοιες στιγμές και αναρωτιούνται: Γιατί το παιδί μου δεν με ακούει απλά; Το κάνει επίτηδες;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, όχι. Ειδικά ανάμεσα στο δεύτερο και το έκτο έτος ζωής, η συνεργασία είναι συχνά δύσκολη για τα παιδιά – όχι απαραίτητα επειδή δεν θέλουν, αλλά επειδή πολλά πράγματα δεν μπορούν ακόμη να τα κάνουν σταθερά και αξιόπιστα. Η προσοχή, ο έλεγχος των παρορμήσεων και η ρύθμιση των συναισθημάτων αναπτύσσονται σταδιακά και με διαφορετικό ρυθμό σε κάθε παιδί.
Γιατί η συνεργασία είναι τόσο απαιτητική για τα παιδιά
Από τη σκοπιά ενός ενήλικα, ένα αίτημα συχνά φαίνεται απλό. Για το παιδί σου, όμως, κρύβει αρκετά βήματα.
Για να τακτοποιήσει, για παράδειγμα, πρέπει να:
- διακόψει τη δραστηριότητα που κάνει εκείνη τη στιγμή
- καταλάβει την οδηγία σου και να τη θυμηθεί
- βάλει στην άκρη τη δική του επιθυμία
- ξεκινήσει την εργασία
- επιμείνει μέχρι να την ολοκληρώσει
Αυτές οι δεξιότητες αναπτύσσονται σε πολλά χρόνια και στην ηλικία του νηπίου και του παιδιού προσχολικής ηλικίας δεν είναι ακόμη πλήρως ώριμες.
Τι είναι συχνά απολύτως φυσιολογικό σε αυτή την ηλικία
Πολλές συμπεριφορές μπορεί να φέρνουν εκνευρισμό στην καθημερινότητα, αλλά μπορεί να ανήκουν στη φυσιολογική ανάπτυξη. Για παράδειγμα, όταν το παιδί σου:
- ενώ παίζει, φαίνεται σαν να μην ακούει τις οδηγίες
- χρειάζεται να του το θυμίσεις πολλές φορές
- αντιδρά με ένα ξεκάθαρο «όχι»
- θέλει να αποφασίζει το ίδιο
- στη μέση που ντύνεται ξαφνικά κάνει κάτι άλλο
- ακολουθεί κανόνες τη μία μέρα και την άλλη τους έχει ξεχάσει
Αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι το παιδί σου είναι ανυπάκουο. Συχνά, η προσοχή του είναι αλλού ή ακόμη δεν καταφέρνει να σταματήσει μια παρόρμηση με συνέπεια. Αυτές οι δεξιότητες χρειάζονται εξάσκηση – με χρόνο, ανοχή στα λάθη και θετικές εμπειρίες όταν κάτι πετυχαίνει.
Γιατί τα παιδιά μερικές φορές κάνουν ακριβώς το αντίθετο
Ιδιαίτερα ανάμεσα στα δύο και τα τέσσερα χρόνια, μεγαλώνει η ανάγκη για αυτονομία. Το παιδί σου νιώθει όλο και περισσότερο ως ξεχωριστό άτομο με δικές του επιθυμίες και θέλει να το δοκιμάσει αυτό στην καθημερινότητα.
Πολλά παιδιά θέλουν:
- να αποφασίζουν τα ίδια
- να δοκιμάζουν πράγματα μόνα τους
- να υλοποιούν τις δικές τους ιδέες
- να έχουν επιρροή στην καθημερινότητά τους
Έτσι, ένα «όχι» συχνά δεν σημαίνει: «Θέλω να σε εκνευρίσω», αλλά περισσότερο: «Θέλω να αποφασίζω εγώ.»
Και τα μεγαλύτερα παιδιά προσχολικής ηλικίας δοκιμάζουν ξανά και ξανά τα όρια. Έτσι αποκτούν εμπειρίες για το πού βρίσκονται τα δικά τους όρια και ποια όρια ισχύουν για τους άλλους. Αυτό είναι μέρος της κοινωνικής ανάπτυξης και τα βοηθά να καταλαβαίνουν ολοένα και καλύτερα τους κανόνες και τον σεβασμό προς τους άλλους.
Τι μπορεί να κάνει τη συνεργασία πιο εύκολη
Τα παιδιά συχνά μπορούν να ακολουθούν οδηγίες πιο εύκολα, όταν είναι σαφείς, απλές και εφικτές.
Χρήσιμα είναι, για παράδειγμα:
- σύντομες και ξεκάθαρες οδηγίες
- να κερδίζεις την προσοχή του παιδιού σου πριν μιλήσεις
- μόνο μία δουλειά τη φορά
- αρκετός χρόνος για να αντιδράσει
- όσο γίνεται σταθερές ρουτίνες στην καθημερινότητα
- να παρατηρείς και να αναγνωρίζεις όταν συνεργάζεστε καλά
Αντί για:
„Επιτέλους μάζεψε το δωμάτιό σου!“
συχνά βοηθά περισσότερο:
„Σε παρακαλώ, βάλε πρώτα τα τουβλάκια στο κουτί.“
Οι μικρές, συγκεκριμένες δουλειές είναι πιο εύκολο για τα παιδιά να τις καταλάβουν και να τις κάνουν.
Όταν το παιδί σου δεν αντιδρά ενώ παίζει
Το παιχνίδι με συγκέντρωση τραβά πολύ την προσοχή. Ειδικά τα μικρά παιδιά συχνά δυσκολεύονται να διακόψουν απότομα τη συγκέντρωσή τους και να αλλάξουν σε κάτι άλλο.
Γι’ αυτό συχνά βοηθά:
- να ανακοινώνεις από πριν ότι θα γίνει αλλαγή
- να έρχεσαι στο ύψος των ματιών του
- να λες το όνομα του παιδιού σου
- να περιμένεις λίγο, μέχρι να έχεις την προσοχή του
Έτσι το παιδί σου έχει την ευκαιρία να προετοιμαστεί για τη μετάβαση.
Πρέπει το παιδί μου να υπακούει πάντα αμέσως;
Όχι. Τα παιδιά μπορούν να έχουν τις δικές τους επιθυμίες, συναισθήματα και απόψεις. Στόχος δεν είναι η τυφλή υπακοή, αλλά μια όλο και πιο αξιόπιστη συνεργασία.
Φυσικά, υπάρχουν καταστάσεις όπου το παιδί σου πρέπει να αντιδράσει αμέσως – π.χ. στην κυκλοφορία ή σε άλλους κινδύνους. Στην καθημερινότητα, όμως, η συνεργασία μπορεί να μαθαίνεται βήμα βήμα.
Τι συχνά δεν βοηθά
Στην αγχωτική καθημερινότητα της οικογένειας, συμβαίνει εύκολα οι παρακλήσεις να γίνονται όλο και πιο συχνές ή πιο δυνατές.
Μακροπρόθεσμα, συχνά δυσκολεύουν τη συνεργασία:
- οι συνεχείς επαναλήψεις
- οι απειλές
- οι μεγάλες συζητήσεις στη διάρκεια ενός ξεσπάσματος θυμού
- πολλές οδηγίες ταυτόχρονα
- προσδοκίες που το παιδί δεν μπορεί ακόμη να καλύψει
Οι καθαρές δομές, τα σταθερά όρια και ένα καλό, εφικτό πρότυπο συνήθως βοηθούν περισσότερο από όλο και νέες οδηγίες.
Πότε πρέπει να το δεις πιο προσεκτικά;
Μίλησε με το παιδιατρείο σας, αν το παιδί σου:
- δεν καταλαβαίνει σχεδόν καθόλου τις οδηγίες για μεγάλο διάστημα
- σε σύγκριση με συνομήλικα παιδιά έχει σημαντικά περισσότερες δυσκολίες στη συνεργασία
- ακόμη και σε ήρεμες στιγμές δύσκολα μπορεί να είναι προσεκτικό
- αντιδρά πολύ παρορμητικά και αυτό επιβαρύνει πολύ την καθημερινότητα
- δείχνει επιπλέον δυσκολίες στη γλώσσα, την ανάπτυξη ή την κοινωνική συμπεριφορά
Δεν χρειάζεται κάθε παιδί που συχνά δεν συνεργάζεται να κάνει διαγνωστικό έλεγχο. Όμως, αν οι δυσκολίες είναι έντονες για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ή επηρεάζουν πολύ την καθημερινότητά σας, μια παιδιατρική εκτίμηση μπορεί να είναι χρήσιμη.
Η συνεργασία χτίζεται βήμα βήμα
Η συνεργασία αναπτύσσεται μαζί με τη γλώσσα, την αυτονομία και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Ξεκάθαρες προσδοκίες, σταθερά όρια και αρκετός χρόνος για εξάσκηση βοηθούν το παιδί σου να συνεργάζεται όλο και καλύτερα με τους άλλους.
Πιο ήρεμοι στην καθημερινότητα της οικογένειας
Με την tio App λαμβάνεις πληροφορίες κατάλληλες για την ηλικία σχετικά με την ανάπτυξη, τη συμπεριφορά και τη διαπαιδαγώγηση στην προσχολική ηλικία. Έτσι καταλαβαίνεις καλύτερα ποιες συμπεριφορές είναι τυπικές για την ηλικία και μπορείς να στηρίζεις την ανάπτυξη του παιδιού σου βήμα βήμα.
