Το παιδί σου δαγκώνει ξαφνικά ένα άλλο παιδί, σε χτυπάει ή πέφτει στο πάτωμα ουρλιάζοντας επειδή πρέπει να φορέσει το μπουφάν του; Τέτοιες καταστάσεις μπορούν να κάνουν τους γονείς να νιώσουν ανασφάλεια – και μερικές φορές να τους φτάσουν στα όριά τους.

Μεταξύ περίπου 1,5 και 4 ετών, οι έντονες συναισθηματικές εκρήξεις και η παρορμητική συμπεριφορά είναι για πολλά παιδιά μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης. Αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι το παιδί σου είναι επιθετικό ή ότι έκανες κάτι λάθος. Το παιδί σου τώρα μαθαίνει να καταλαβαίνει τα δυνατά συναισθήματα και σιγά-σιγά να τα ρυθμίζει μόνο του.

Γιατί στην περίοδο αυτονομίας εμφανίζονται ξεσπάσματα θυμού;

Στην περίοδο αυτονομίας το παιδί σου ανακαλύπτει τη δική του θέληση και νιώθει όλο και περισσότερο ως ξεχωριστό άτομο. Θέλει να αποφασίζει μόνο του, να δοκιμάζει και να έχει λόγο – αλλά ακόμη δεν αντέχει τόσο καλά τη ματαίωση και την απογοήτευση.

**Τα δυνατά συναισθήματα υπάρχουν ήδη, ενώ ο έλεγχος των παρορμήσεων και η αυτορρύθμιση ωριμάζουν μόνο σταδιακά.**Γι’ αυτό πολλά παιδιά σε αυτή την ηλικία αντιδρούν μερικές φορές με:

  • Φωνές ή κλάμα
  • Χτυπήματα ή δαγκώματα
  • Πέταγμα αντικειμένων
  • να πέφτουν στο πάτωμα
  • να τρέχουν μακριά ή να κρύβονται

Στους ενήλικες η αντίδραση φαίνεται μερικές φορές δυσανάλογη. Για το παιδί σου, όμως, εκείνη τη στιγμή η κατάσταση μπορεί πραγματικά να του φαίνεται συντριπτική. Κάποια παιδιά βγάζουν αυτή την ένταση δυνατά προς τα έξω, άλλα αποσύρονται περισσότερο ή προσπαθούν να ξεφύγουν από την κατάσταση.

Τι είναι σε αυτή την ηλικία συχνά ακόμη φυσιολογικό;

Πολλά παιδιά δείχνουν κατά διαστήματα:

  • ξεσπάσματα θυμού για μικρές αφορμές
  • έντονη αντίδραση στις δομές και στα όρια
  • χτυπήματα ή δαγκώματα από υπερφόρτωση
  • δυσκολία στο να μοιράζονται ή να περιμένουν
  • γρήγορες εναλλαγές ανάμεσα σε θυμό και καλή διάθεση
  • έντονη απογοήτευση όταν κάτι δεν τους πετυχαίνει

Τέτοιες αντιδράσεις εμφανίζονται συχνά πιο συχνά όταν το παιδί σου είναι κουρασμένο, πεινασμένο, άρρωστο ή υπερδιεγερμένο. Τότε του είναι ακόμη πιο δύσκολο να αξιοποιήσει τις δεξιότητες αυτοελέγχου που έχει ήδη αναπτύξει.

Γιατί το δάγκωμα ή το χτύπημα δεν σημαίνει αυτόματα κακία

Τα μικρά παιδιά συχνά λειτουργούν παρορμητικά. Δεν θέλουν απαραίτητα συνειδητά να πληγώσουν, αλλά αντιδρούν σε μια εσωτερική κατάσταση που ακόμη δεν μπορούν να εκφράσουν αλλιώς.

Ένα παιδί μπορεί, για παράδειγμα, να χτυπήσει ή να δαγκώσει, επειδή:

  • είναι απογοητευμένο ή υπερφορτωμένο
  • νιώθει πιεσμένο
  • αναζητά επαφή, αλλά δεν έχει βρει ακόμη έναν κατάλληλο τρόπο γι’ αυτό
  • δεν μπορεί ακόμη να βάλει σε λόγια τις ανάγκες και τα συναισθήματά του

Αυτό εξηγεί τη συμπεριφορά – αλλά δεν σημαίνει ότι πρέπει να την επιτρέπεις. Πιο σημαντικό από το να ρίχνουμε ευθύνες είναι να δείξεις στο παιδί σου ποια όρια ισχύουν και πώς μπορεί σταδιακά να εκφράζει τα συναισθήματά του με άλλον τρόπο.

Πώς μπορείς να αντιδράσεις όταν το παιδί σου χτυπάει ή δαγκώνει;

Δεν μπορείς να προλάβεις κάθε κατάσταση. Μια ήρεμη και ξεκάθαρη αντίδραση βοηθά το παιδί σου να βγει ξανά από την υπερφόρτωση. Αυτή η υποστήριξη λέγεται και συν-ρύθμιση (co-regulation).

Τη στιγμή εκείνη μπορείς να:

  • προσπαθήσεις να μείνεις όσο γίνεται ήρεμος/η
  • σταματήσεις αμέσως το χτύπημα, το δάγκωμα ή το πέταγμα αντικειμένων
  • προστατέψεις τον εαυτό σου και τα άλλα παιδιά
  • πεις σύντομα αυτό που βλέπεις: «Είσαι πολύ θυμωμένος/η τώρα.»
  • βάλεις ένα ξεκάθαρο όριο: «Δεν θα αφήσω να χτυπάς.»
  • μείνεις όσο γίνεται κοντά στο παιδί σου, μέχρι να ηρεμήσει

Οι μακροσκελείς εξηγήσεις συνήθως δεν βοηθούν πολύ στη διάρκεια ενός έντονου ξεσπάσματος θυμού. Μόνο όταν το παιδί σου μπορεί ξανά να επικοινωνήσει, μπορείτε να μιλήσετε για το τι συνέβη.

Τι βοηθά να γίνονται πιο σπάνια τα ξεσπάσματα θυμού;

Πολλά παιδιά ωφελούνται από:

  • σταθερή καθημερινή ρουτίνα
  • αρκετό ύπνο
  • τακτικά γεύματα
  • προαναγγελμένες μεταβάσεις και αλλαγές
  • επιλογές κατάλληλες για την ηλικία: «Κόκκινο ή μπλε μπουφάν;»
  • απλές λέξεις για τα συναισθήματα και τις ανάγκες

Όσο καλύτερα μαθαίνει το παιδί σου να εκφράζει τις ανάγκες και τα συναισθήματά του, τόσο περισσότερες δυνατότητες έχει να διαχειρίζεται δύσκολες καταστάσεις.

Πότε χρειάζεται να το κοιτάξεις πιο προσεκτικά;

Τα έντονα ξεσπάσματα θυμού από μόνα τους συνήθως δεν είναι λόγος ανησυχίας. Μίλησε με την παιδιατρική σας ιατρική ομάδα, αν το παιδί σου:

  • τραυματίζει σοβαρά τον εαυτό του ή άλλους τακτικά
  • για μεγάλο χρονικό διάστημα έχει πολύ συχνά ασυνήθιστα έντονα ξεσπάσματα
  • εκτός των ξεσπασμάτων σπάνια αναζητά επαφή με άλλους ή δείχνει λίγο ενδιαφέρον για κοινό παιχνίδι
  • χάνει ξανά δεξιότητες που είχε ήδη αποκτήσει
  • η συμπεριφορά επηρεάζει μόνιμα και έντονα την καθημερινότητα της οικογένειας ή της Kita
  • ή ανησυχείς για την ανάπτυξή του

Ακόμα κι αν παρατηρείς ότι αυτές οι καταστάσεις σε φέρνουν τακτικά στα όριά σου, μπορεί να είναι χρήσιμο να αναζητήσεις υποστήριξη.

Έτσι μπορείς να στηρίξεις το παιδί σου μακροπρόθεσμα

Τα παιδιά μαθαίνουν βήμα βήμα να διαχειρίζονται τα έντονα συναισθήματα. Για αυτό χρειάζονται αξιόπιστα πρόσωπα αναφοράς, που παίρνουν τα συναισθήματά τους στα σοβαρά και ταυτόχρονα βάζουν όρια.

Βοηθά να:

  • ονομάζεις και να αναγνωρίζεις τα συναισθήματα
  • βάζεις ξεκάθαρα όρια στη συμπεριφορά που πληγώνει
  • παρατηρείς και να ενισχύεις τη βοηθητική συμπεριφορά
  • μετά από ένα ξέσπασμα θυμού να προσφέρεις ξανά εγγύτητα και σύνδεση
  • να μην ζητάς από το παιδί σου περισσότερη αυτο-έλεγχο από όσο ήδη μπορεί να καταφέρει

Με τον χρόνο, το παιδί σου θα μαθαίνει όλο και καλύτερα να αντέχει τη ματαίωση, να βρίσκει λύσεις και να βάζει τα συναισθήματά του σε λέξεις.

Κατάλαβε καλύτερα την ανάπτυξη του παιδιού σου

Με την tio App λαμβάνεις πληροφορίες κατάλληλες για την ηλικία σχετικά με τη συναισθηματική ανάπτυξη και τη φάση αυτονομίας. Επιπλέον, θα βρεις πρακτική καθοδήγηση για απαιτητικές καθημερινές καταστάσεις και μπορείς να αξιολογείς καλύτερα τις αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού σου με την πάροδο του χρόνου.