Việc vào lớp 1 là một bước rất lớn – không chỉ với trẻ mà cả với bố mẹ. Nhiều người băn khoăn trong những tháng trước đó: Con mình đã sẵn sàng đi học chưa? Con có tập trung đủ lâu không? Con có hòa nhập được với lớp mới và ngày càng tự lập hơn không?
Điều quan trọng nhất cần hiểu ngay từ đầu: Không có trẻ nào bắt buộc phải biết đọc, viết hay làm toán trước khi vào lớp 1. Quan trọng hơn là trẻ đã phát triển được những kỹ năng cơ bản về ngôn ngữ, xã hội, cảm xúc và sinh hoạt hằng ngày để giúp trẻ thích nghi với yêu cầu của cuộc sống học đường.
Schulfähigkeit ngày nay nghĩa là gì?
Thay vì nói “Schulreife”, ngày nay người ta thường dùng khái niệm Schulfähigkeit. Điều này dựa trên nhận thức rằng sự phát triển không phải là một quá trình cố định: mỗi trẻ phát triển khác nhau và khi bắt đầu đi học sẽ có những điểm mạnh và trải nghiệm khác nhau.
Nhà trường không mong đợi một đứa trẻ “hoàn hảo”. Nhiều kỹ năng cũng sẽ tiếp tục phát triển trong những năm tiểu học. Điều quan trọng là trẻ đã có một nền tảng tốt để từ đó tiếp tục học hỏi.
Những kỹ năng nào giúp con dễ bắt đầu đi học?
Nhiều trẻ trước khi vào lớp 1 đã có sẵn khá nhiều kỹ năng giúp các con thích nghi với nhịp sống mới.
Tự lập trong sinh hoạt hằng ngày
Sẽ hữu ích nếu con bạn:
- có thể tự mặc và cởi quần áo phần lớn
- tự đi vệ sinh
- ăn bằng dao nĩa/đũa thìa
- tự làm những việc nhỏ
- biết để ý những đồ dùng cá nhân đơn giản, ví dụ áo khoác hoặc cặp sách
Không cần phải làm hoàn hảo. Điều quan trọng là con bạn ngày càng có trải nghiệm: Con có thể tự làm được. Trải nghiệm này giúp tăng tính tự lập và sự tự tin.
Ngôn ngữ và giao tiếp
Khi bắt đầu đi học, sẽ hữu ích nếu con bạn:
- nói rõ ràng, dễ hiểu
- có thể kể lại những trải nghiệm đơn giản và các mối liên hệ
- biết đặt câu hỏi và trả lời
- hiểu các hướng dẫn gồm nhiều bước
- có thể dùng lời nói để diễn đạt khi gặp vấn đề
Trẻ không cần vốn từ quá lớn hay ngữ pháp hoàn hảo. Quan trọng là trẻ ngày càng biết dùng ngôn ngữ để diễn đạt và hiểu người khác.
Khả năng tập trung và kiên trì
Nhiều trẻ mẫu giáo lớn đã có thể:
- tập trung làm một việc trong một khoảng thời gian
- chơi xong những trò chơi đơn giản đến hết
- chịu đựng được thời gian chờ ngắn
- quay lại tiếp tục một việc sau khi bị gián đoạn
Nhờ đó, các kỹ năng quan trọng như sự chú ý, kiểm soát bốc đồng và lập kế hoạch hành động sẽ phát triển. Mức độ làm được có thể khác nhau từng ngày – ví dụ tùy vào giấc ngủ, căng thẳng hoặc tình huống cụ thể.
Kỹ năng xã hội
Trong sinh hoạt ở trường, các kỹ năng xã hội đóng vai trò rất quan trọng. Sẽ hữu ích nếu con bạn:
- có thể chơi với các bạn khác
- về cơ bản chấp nhận các quy tắc
- ngày càng giải quyết xung đột bằng lời nói thay vì dùng tay chân
- biết chờ đến lượt và ngày càng biết chia sẻ
- có thể nhận giúp đỡ hoặc chủ động giúp người khác
Những kỹ năng này cũng không nhất thiết phải phát triển hoàn hảo trước khi vào lớp 1. Trong thời gian đi học, trẻ sẽ tiếp tục trưởng thành thêm.
Phát triển cảm xúc
Việc bắt đầu đi học thường sẽ dễ hơn nếu con bạn đã có những chiến lược đầu tiên để đối mặt với cảm xúc mạnh. Ví dụ như trẻ:
- ngày càng chịu được những thất vọng nhỏ
- có thể bình tĩnh lại sau khi quá phấn khích
- có thể tách khỏi người thân quen trong vài giờ
- nhìn chung sẵn sàng bước vào các tình huống mới
Hồi hộp hoặc lo lắng trước khi vào lớp 1 là điều bình thường. Không cần phải gạt đi những cảm xúc này. Hãy cho con bạn không gian để nói về điều đó. Sách về việc bắt đầu đi học hoặc cùng chuẩn bị cặp sách và đồ dùng học tập có thể giúp tình huống mới trở nên quen thuộc hơn.
Con tôi đã phải biết đọc hoặc biết tính chưa?
Không. Luyện chữ cái hay luyện tính toán một cách dày đặc không phải là yếu tố quyết định để bắt đầu đi học suôn sẻ.
Quan trọng hơn là những kỹ năng nền tảng để việc học ở trường sau này có thể dựa vào. Ví dụ, sẽ hữu ích nếu con bạn:
- thích sách và các câu chuyện
- có thể lắng nghe tập trung
- biết đặt câu hỏi
- nhận ra số lượng, hình dạng hoặc sự khác biệt trong đời sống hằng ngày
- thích vẽ, lắp ghép và thử nghiệm
Sự tò mò và niềm vui khám phá là nền tảng tốt cho việc học sau này.
Ở nhà các bạn có thể hỗ trợ gì?
Trẻ học nhiều kỹ năng quan trọng một cách tự nhiên trong đời sống hằng ngày. Không cần chương trình “tiền tiểu học” tại nhà.
Những việc hữu ích gồm:
- cùng nhau đọc sách
- chơi trò chơi bàn cờ và bài lá
- vẽ, làm thủ công và cắt dán
- đếm, phân loại và so sánh trong sinh hoạt hằng ngày
- làm những việc nhỏ trong nhà
- có đủ thời gian để chơi tự do
Điều này không nhằm vào thành tích. Khi con bạn trải nghiệm rằng mình có thể tự tạo ra thay đổi và vượt qua thử thách, điều đó sẽ tăng khả năng tự chủ và sự tin tưởng vào năng lực của bản thân.
Khi nào bạn nên chú ý kỹ hơn?
Mỗi trẻ phát triển khác nhau. Đôi khi, trước khi vào lớp 1, việc đánh giá thêm có thể là cần thiết.
Hãy trao đổi với phòng khám bác sĩ nhi của bạn nếu con bạn:
nói khó hiểu
hầu như không hiểu các hướng dẫn đơn giản
hầu như không thể tách khỏi người thân quen
gặp nhiều khó khăn trong đời sống hằng ngày về tập trung hoặc kiểm soát xung động
có khó khăn vận động rõ rệt
bé thường tỏ ra rất quá tải trong nhiều tình huống hằng ngày hoặc bạn lo lắng về sự phát triển của bé
Các chuyên gia giáo dục ở nhà trẻ (Kita) cũng có thể đóng góp những quan sát quan trọng, vì họ thấy con bạn trong sinh hoạt thường ngày và khi ở trong nhóm.
Mỗi trẻ có những điểm mạnh khác nhau
Ngay trước khi vào lớp 1, nhiều gia đình hay so sánh với nhau. Điều này có thể nhanh chóng khiến bạn thấy lo lắng, bất an. Có trẻ phát triển ngôn ngữ rất nhanh, trẻ khác lại nổi trội về vận động, kỹ năng xã hội hoặc khả năng tự làm.
Để bắt đầu đi học suôn sẻ, con bạn không cần phải giỏi đều ở mọi lĩnh vực. Quan trọng hơn việc biết đọc hay biết tính sớm là khả năng tự lập cơ bản, giao tiếp, kỹ năng xã hội và cảm xúc, cũng như sự sẵn sàng khám phá và học điều mới.
Đồng hành cùng sự phát triển của con bạn
Với tio App, bạn nhận được thông tin phù hợp theo độ tuổi về sự phát triển ở giai đoạn tiền học đường và có thể dễ dàng ghi lại những bước phát triển quan trọng, các kỹ năng và quan sát. Nhờ đó, bạn theo dõi được sự phát triển của con và khi đi khám U9 hoặc trao đổi với phòng khám nhi hay nhà trẻ/mẫu giáo, bạn có sẵn tất cả thông tin quan trọng trong tầm tay.
