Nhiều bố mẹ rồi sẽ có lúc tự hỏi: “Con mình đã nói đủ chưa?” Trong khi một số trẻ nói những từ đầu tiên từ lúc 1 tuổi, thì có trẻ lại nói rõ ràng muộn hơn nhiều. Rồi bố mẹ dễ so sánh với những trẻ khác – và từ đó cũng thấy lo lắng, không chắc chắn.

Điều quan trọng nhất để bạn yên tâm trước tiên: Trẻ học ngôn ngữ theo nhịp riêng của mình. Không quan trọng là ở một thời điểm nào đó con bạn nói được đúng một số lượng từ nhất định. Quan trọng hơn nhiều là khả năng giao tiếp của con phát triển từng bước – từ hiểu, chỉ, lắng nghe và sau này là nói.

Ngôn ngữ phát triển như thế nào trong giai đoạn trẻ nhỏ

Những mốc tuổi dưới đây chỉ là tham khảo. Mỗi trẻ phát triển khác nhau và chênh lệch một chút về thời gian là hoàn toàn bình thường.

Khoảng 12 tháng tuổi

Nhiều trẻ:

  • nói có chủ đích những từ đầu tiên như “mẹ” hoặc “bố”
  • phản ứng khi được gọi tên
  • hiểu những yêu cầu đơn giản
  • chỉ vào những thứ trẻ quan tâm
  • dùng cử chỉ như vẫy tay hoặc vỗ tay

Khoảng 18 tháng tuổi

Trong giai đoạn này, ngôn ngữ thường phát triển đặc biệt nhanh.

Nhiều trẻ:

  • đã nói được vài từ rõ ràng, dễ hiểu
  • thường xuyên học thêm từ mới
  • hiểu câu hỏi đơn giản và hướng dẫn ngắn
  • thể hiện ngày càng rõ mình muốn gì

Khoảng 2 tuổi

Bây giờ ngôn ngữ thường bắt đầu diễn đạt được cả suy nghĩ.

Nhiều trẻ:

  • ghép hai từ với nhau
  • nói những câu ngắn đầu tiên
  • diễn đạt mong muốn và nhu cầu bằng lời
  • hiểu nhiều hơn rõ rệt so với những gì trẻ có thể tự nói ra

Từ 3 đến 4 tuổi

Lúc này, ngôn ngữ thường ngày càng trôi chảy hơn.

Nhiều trẻ:

  • nói bằng câu dài hơn
  • kể lại những trải nghiệm nhỏ
  • hỏi rất nhiều câu hỏi
  • trò chuyện đơn giản
  • giao tiếp ngày càng nhiều với các bạn nhỏ khác

Không phải mọi bước phát triển đều xảy ra đúng vào ngày sinh nhật. Việc chênh lệch vài tháng là rất thường gặp.

Hiểu cũng quan trọng như nói

Nhiều bố mẹ chủ yếu chú ý xem con đã nói được bao nhiêu từ. Nhưng đối với sự phát triển, việc con hiểu ngôn ngữ tốt đến đâu ít nhất cũng quan trọng như vậy.

Một trẻ chưa nói nhiều, nhưng:

  • phản ứng khi được gọi tên,
  • tìm kiếm giao tiếp bằng mắt,
  • chỉ ra điều mình muốn,
  • hiểu những yêu cầu đơn giản,
  • và dùng cử chỉ để giao tiếp,

thường phát triển rất khác so với một trẻ gặp khó khăn cả trong việc hiểu ngôn ngữ.

Vì vậy, bác sĩ nhi khoa luôn nhìn vào toàn bộ khả năng giao tiếp – không chỉ vốn từ.

Lớn lên trong môi trường đa ngôn ngữ không phải là bất lợi

Nhiều gia đình nói nhiều ngôn ngữ ở nhà và tự hỏi liệu điều đó có làm con mình bị “rối” không.

Theo hiểu biết hiện nay thì không phải vậy. Trẻ có thể học nhiều ngôn ngữ cùng lúc. Khi đó, có thể xảy ra việc trẻ trộn từ của các ngôn ngữ khác nhau hoặc một vài bước phát triển diễn ra hơi khác nhau.

Điều quan trọng nhất là mỗi ngôn ngữ được sử dụng thường xuyên và tự nhiên trong đời sống hằng ngày.

Cách bạn có thể hỗ trợ phát triển ngôn ngữ

Trẻ không học ngôn ngữ qua các chương trình luyện tập, mà qua sinh hoạt hằng ngày cùng gia đình.

Đặc biệt hữu ích là:

  • nói chuyện với nhau thật nhiều
  • cùng xem sách tranh
  • gọi tên những điều hai bạn đang trải nghiệm
  • đặt câu hỏi và cho con thời gian để trả lời
  • cùng hát, đọc vần điệu và kể chuyện
  • lắng nghe chăm chú và thể hiện sự quan tâm thật sự

Ít hữu ích hơn là thường xuyên sửa con hoặc bắt con lặp lại từ. Ngôn ngữ phát triển chủ yếu nhờ những trải nghiệm chung và các cuộc trò chuyện.

Khi nào bạn nên chú ý kỹ hơn

Không phải trẻ nào nói muộn cũng cần điều trị. Tuy nhiên, có những tình huống nên được bác sĩ nhi khoa kiểm tra.

Hãy trao đổi với phòng khám nhi khoa của bạn nếu con bạn:

  • khoảng 18 tháng vẫn chưa dùng được các từ rõ ràng, dễ hiểu,
  • khoảng 2 tuổi vẫn chưa ghép từ thành cụm từ,
  • đã học được một số từ rồi nhưng lại mất dần,
  • hầu như không phản ứng với lời nói hoặc không hiểu những yêu cầu đơn giản,
  • hiếm khi giao tiếp bằng mắt hoặc dùng cử chỉ,
  • hoặc bạn nhìn chung có cảm giác rằng khả năng giao tiếp của con hầu như không tiến triển.

Càng phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, trẻ càng được hỗ trợ tốt hơn.

Nguyên nhân có thể đằng sau việc chậm phát triển ngôn ngữ

Không phải trẻ nào nói muộn cũng là do có rối loạn phát triển.

Một số nguyên nhân có thể là, ví dụ:

  • phát triển cá nhân của từng trẻ
  • viêm tai giữa thường xuyên hoặc nghe kém
  • sinh non
  • những đặc điểm thần kinh hoặc liên quan đến phát triển

Vì vậy, khi bác sĩ nhi khoa kiểm tra, thường cũng sẽ có cả test thính lực.

Tóm tắt ngắn gọn

Phát triển ngôn ngữ ở mỗi trẻ là khác nhau. Có bé nói sớm, có bé ban đầu quan sát nhiều hơn và chỉ bắt đầu nói những từ đầu tiên muộn hơn. Điều quan trọng không phải là so sánh với trẻ khác, mà là việc giao tiếp nói chung có tiến triển. Trò chuyện cùng nhau, đọc cho con nghe và một môi trường hằng ngày giàu ngôn ngữ là hỗ trợ tốt nhất cho sự phát triển ngôn ngữ.

Đồng hành cùng sự phát triển ngôn ngữ của con bạn

Với tio App, bạn sẽ nhận được định hướng phù hợp theo độ tuổi về các bước phát triển quan trọng và có thể ghi lại các từ mới, các cột mốc và những thay đổi một cách dễ dàng. Nhờ đó, bạn theo dõi được sự phát triển của con theo thời gian và khi khám U (U-Untersuchungen), bạn có ngay những quan sát quan trọng trong tầm tay.